Επιστροφή

Ομιλία του υπουργού Οικονομικών Ευκλείδη Τσακαλώτου στη Λάρισα

Σύντροφοι και συντρόφισσες, φίλοι και φίλες, κυρίες και κύριοι,

είναι χαρά μου να είμαι εδώ. Έχω μια αρκετά μεγάλη σχέση με τη Λάρισα, έχω έρθει πολλές φορές, έχω παρουσιάσει δυο βιβλία, έχω έρθει στο Οικονομικό Επιμελητήριο, έχω έρθει για άλλες εκδηλώσεις και θεωρώ ότι είναι η πόλη που έχω πάει πιο πολύ απ’ όλες τις άλλες στην Περιφέρεια.

Βέβαια έχετε κι εσείς κάποια προβλήματα όπως το ότι βάζετε γλυκάνισο στο τσίπουρο, αλλά όπως λέμε στην Πρέβεζα, “nobody is perfect”, κανένας δεν είναι τέλειος.
Ως Υπουργός Οικονομικών, καταλαβαίνετε ότι και η οικονομική ομάδα και η διαπραγματευτική ομάδα έχει περάσει πολλά. Μόνο να σας πω ότι τον Ιούλιο του 2015 όταν ανέλαβα, για καθέναν  ή κάθε μία που μου έλεγε συγχαρητήρια υπήρχαν τρεις που μου έλεγαν συλλυπητήρια για το νέο μου ρόλο. Αλλά νομίζω ότι πολλά πράγματα έχουν αλλάξει μετά από αυτό.

Μπορούμε να πούμε ότι και στην κυβέρνηση αλλά και στην κοινωνία υπάρχει ένα νέο κλίμα αισιοδοξίας, δεν είναι κανενός το μυαλό στα σύννεφα, αλλά νομίζω ότι μπορούμε να κοιτάξουμε το μέλλον με πολύ μεγαλύτερη αισιοδοξία.

Αν με ρωτήσετε τί θα πουν οι ιστορικοί του μέλλοντος, πότε έγινε μια αλλαγή που ήταν πολύ σημαντική, ήταν το Eurogroup του Ιουνίου του 2017, γιατί σε αυτό το Eurogroup, εκτός του ότι τελειώσαμε τη δεύτερη αξιολόγηση (που δεν το πιο σημαντικό), πάρθηκε μια απόφαση και για το χρέος όπου τώρα συζητιούνται οι λεπτομέρειες, αλλά πάρθηκε και μια απόφαση να δημιουργήσουμε ταμειακό απόθεμα με τη βοήθεια του ESM για να μπορούμε να βγούμε από το μνημόνιο.

Αυτό, έδωσε το πράσινο φως για το πώς θα βγούμε από το μνημόνιο και να κοιτάξουμε το μέλλον με αισιοδοξία. Και γι’ αυτό το λόγο μπορέσαμε πολύ γρήγορα να βγούμε στις αγορές τον Ιούλιο, ξαναβγήκαμε λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, βγήκαμε και πρόσφατα μετά από τα Χριστούγεννα με επιτυχία σε μια από τις πιο δύσκολες εβδομάδες στα Χρηματιστήρια από τότε που ανέλαβε ο Τραμπ -ίσως θυμάστε τί κακό γινόταν εκείνη την εβδομάδα στις αγορές. Παρ’ όλα αυτά είχαμε μία επιτυχή έξοδο.

Επίσης, τελειώσαμε πολύ έγκαιρα -και εκπλήξαμε πάρα πολλούς- την 3η αξιολόγηση, οπότε τώρα κοιτώντας βραχυπρόθεσμα το μέλλον, το ορόσημο είναι το Eurogroup της 21ης Ιουνίου όπου διάφορα κομμάτια του παζλ θα πρέπει να μπουν στη θέση τους και να δέσουν ώστε να μπορούμε να βγούμε πραγματικά με τους όρους που θέλουμε τον Αύγουστο από το μνημόνιο.

Το ένα κομμάτι του παζλ θα είναι η 4η αξιολόγηση. Το δεύτερο που δεν αναμένεται να έχουμε μεγάλες δυσκολίες, πάντα χρειάζεται συζήτηση, πάντα χρειάζεται σκληρή διαπραγμάτευση αλλά δεν περιμένουμε ιδιαίτερα προβλήματα, είναι το χρέος. Όπως σας είπα, η βασική απόφαση πάρθηκε τον Ιούνιο και από τότε συζητούν οι Ευρωπαίοι με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, μ’ εμάς, μια λύση για το χρέος που θα δώσει μια ανάσα στην ελληνική οικονομία και θα μπορούμε να βγαίνουμε στις αγορές ξέροντας ότι το χρέος θα είναι βιώσιμο.

Θα έχει λυθεί το πρόβλημα του χρέους μια και καλή; Δε νομίζω. Θα έχουμε προβλήματα όπως έχουν προβλήματα χρέους και χώρες όπως στην Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ισπανία. Αλλά όπως και στ’ αγγλικά σχολεία πάντα ένιωθες μια ανακούφιση άμα πήγαινες στο Διευθυντή με 3-4 άλλους αντί να πηγαίνεις στο Διευθυντή μόνος σου για την τιμωρία, είναι μια ανακούφιση ότι είσαι σ’ ένα κλαμπ που θα είναι 6-7 παρά να είσαι ο μόνος στην παρέα.

Το τρίτο πράγμα που θα κλείσει στις 21 Ιουνίου, είναι η μέθοδος της εξόδου. Κι αυτό είναι κάτι που επίσης συζητείται αυτή την περίοδο. Δεν έχουμε ζητήσει ούτε θα ζητήσουμε προληπτική γραμμή πίστωσης, δεν τη χρειαζόμαστε, η απόφαση του Eurogroup είπε ότι το μαξιλάρι μας θα είναι διαφορετικό, ότι το μαξιλάρι μας θα είναι αυτά τα ταμειακά αποθέματα, (buffers τα λένε οι Βρετανοί, αυτή είναι η λέξη που χρησιμοποιείται στο Eurogroup), που θα δημιουργηθούν από λεφτά του ESM κι από τις δικές μας εξόδους στην αγορά.

Και το 4ο κομμάτι  του παζλ είναι η ολιστική αναπτυξιακή μας πολιτική. Θέλω να δώσω μεγάλη έμφαση σ’ αυτή την ομιλία σε αυτό το σχέδιο ανάπτυξης που θα πρέπει να παρουσιάσουμε. Θέλω να πω όμως μόνο δυο λόγια για το παλιό μοντέλο ανάπτυξης που ουσιαστικά κατέρρευσε το 2009-2010.

Η βασική ιδέα του παλιού μοντέλου ήταν ότι θα έχουμε -και αυτό στην 8ετία του Σημίτη είχε καθιερωθεί πάρα πολύ -μεγάλες επενδύσεις-δρόμους, θα έχουμε φθηνή χρηματοδότηση από τις Τράπεζες, θα έχουμε κάποιες ρυθμίσεις αλλά περιμένουμε από την αγορά να λύσει όλα τα προβλήματα. Δε χρειάζεται να κάνουμε τίποτα.
Θέλω να κάνω δυο σημαντικές παρατηρήσεις γι’ αυτό το μοντέλο. Κατ' αρχάς αυτό το μοντέλο κόλλησε, με τον ίδιο τρόπο που έχουν κολλήσει όλα τ’ αναπτυξιακά σχέδια στον 20ο αιώνα στην ελληνική οικονομία. Γιατί αυτό που επικράτησε και σ’ αυτό το μοντέλο, ήταν το πελατειακό κράτος.

Έχουμε συζητήσει και στη Βουλή, στην Εξεταστική Επιτροπή για τις σχέσεις ανάμεσα στις Τράπεζες, στα κόμματα και στα Μέσα Ενημέρωσης. Στις επενδύσεις, είτε ήταν μεγάλες, είτε μεσαίες, ή μικρές, αυτό που γινόταν ήταν ότι όλοι είχαν πρόσβαση- όταν λέω όλοι, οι πιο ισχυροί με μεγαλύτερη πρόσβαση, οι λιγότερο ισχυροί με μικρότερη- είτε στον Πρωθυπουργό είτε σε Υπουργούς είτε Δημάρχους είτε Νομάρχες και λαμβάνονταν οι αποφάσεις όχι με κριτήριο κάποιο σχέδιο με βάση την επιλογή των πιο σημαντικών επενδύσεων, αλλά μέσα από αυτό το πελατειακό κράτος.

Και οι επιχειρήσεις, αντί να επενδύουν στο αν θα πάνε τα προϊόντα τους σε νέες αγορές, να δημιουργήσουν νέα προϊόντα, να εκμεταλλευθούν τις τεχνολογικές επαναστάσεις που γίνονταν, έδιναν πολύ μεγάλη σημασία σε αυτές τις πελατειακές σχέσεις.

Και ελπίζω, αφού οι  κ. Μητσοτάκης και κ. Βενιζέλος -που πάνε μαζί- μας λένε ότι πρέπει να επιστρέψουμε στην κανονικότητα, η κανονικότητα γι’ αυτούς να μην σημαίνει να γυρίσουμε και να έχουμε και τα επόμενα δέκα χρόνια άλλα 100 εκατομμύρια χρέη για το ΠΑΣΟΚ και τη Νέα Δημοκρατία και να μη σημαίνει ότι θα γυρίσουμε ξανά σ’ αυτό το μοντέλο ανάπτυξης όπου οι αποφάσεις γίνονταν με αδιαφάνεια και χωρίς σχέδιο.

Από την άλλη μεριά, αυτό το σχέδιο που περιγράφω, πριν από το 2008, ήταν εσφαλμένο στη σύλληψη του ακριβώς γιατί δεν υπήρχε στην πραγματικότητα σχέδιο, δεν υπήρχαν προτεραιότητες. Οι καθηγητές μου μου έμαθαν ότι όσοι και όσες έχουν πολλές προτεραιότητες είναι σα να μην έχουν καμία γιατί προτεραιότητα σημαίνει ν’ αποφασίζεις μερικά πράγματα με κάποια ιεράρχηση.

Και αυτό νομίζω έχει αποκτήσει πολύ μεγάλη σημασία, να μπορούμε δηλαδή να έχουμε σχέδιο που έχει και προτεραιότητες και ιεραρχήσεις. Και αυτό είναι που θα προσπαθήσουμε να κάνουμε εμείς. Το πρώτο πράγμα που θα κάνουμε, και επιστρέφω στο πελατειακό κράτος, είναι ν’ αναγνωρίσουμε -και το έχουμε ήδη αναγνωρίσει- ότι το πελατειακό κράτος είναι εχθρός της ανάπτυξης.

Απ’ τη μια πλευρά μιλάμε για τα σκάνδαλα και για τη NOVARTIS. Σε μια ανακοίνωση ο Αλέξης Τσίπρας είπε τρία πράγματα που ήταν πάρα πολύ σημαντικά. Ότι σε σχέση με το NOVARTIS πρέπει οι ένοχοι να λογοδοτήσουν, οι αθώοι να φύγουν χωρίς κανένα στίγμα στ’ όνομά τους και ν’ αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη του κόσμου στο πολιτικό σύστημα.

Αν δεν το κάνουμε αυτό, οι μόνοι κερδισμένοι είναι δεξιές εθνικιστικές, λαϊκίστικες δυνάμεις όπως η Χρυσή Αυγή που θέλει να πει ότι όλοι είναι το ίδιο. Αλλά πέρα από αυτό, πέρα από αυτή την αποκατάσταση του πολιτικού συστήματος, δεν πρέπει να μείνουμε χωρίς να ξέρουμε ότι ο κορμός σ’ αυτό που χρειάζεται και γίνεται καθώς μιλάμε, είναι η θωράκιση του συστήματος.

Αν έχετε ακούσει την ομιλία του Ανδρέα Ξανθού -που δεν θα την ακούσατε, γιατί ήταν 3.30 το πρωί- αλλά αν την κατεβάστε από το YouTube και την ακούσετε θα καταλάβετε πόσο μεγάλη έμφαση έδωσε ο Ανδρέας ακριβώς σ’ αυτή τη θωράκιση του συστήματος. Ότι μπορεί να καταγγέλλεις σκάνδαλα, αλλά έχεις και μια άλλη μέριμνα: Να μπορείς να έχεις ένα σύστημα προμηθειών που προστατεύει το σύστημα,.

Να μπορείς να συμμαχείς μαζί με άλλες χώρες -κι αυτό έχει κάνει το Υπουργείο Υγείας, έχει κάνει μια συμμαχία με άλλες 8 ευρωπαϊκές χώρες- για να μπορούν όλες μαζί να διαπραγματευθούν τη μείωση της τιμής του φαρμάκου. Γιατί άλλο να την διαπραγματεύεται η Ελλάδα κι άλλο να την διαπραγματεύεται η Ελλάδα μαζί με την Ιταλία, μαζί με την Ισπανία, μαζί με τη Μάλτα.

Άρα χρειαζόμαστε δομικές αλλαγές για να μην επιστρέψουμε στο πελατειακό κράτος. Και τέτοιες δομικές αλλαγές δεν βρίσκονται στο «θα», ήδη έχουν αρχίσει τα τελευταία δυο χρόνια. Κοιτάξτε τί έχει γίνει στις ηλεκτρονικές συμβάσεις, κοιτάξτε τη διαφάνεια με την οποία γίνονται οι δαπάνες για τα ΕΣΠΑ. Κοιτάξτε τί έχει γίνει για να μπορούν να ξέρουν οι επενδυτές πού μπορούν να επενδύσουν με το Κτηματολόγιο, με τους δασικούς χάρτες και με τη χρήση γης. Χρειάζεται και διαφάνεια, χρειάζεται και αποτελεσματικότητα.

Και πάντα ρωτάμε, έχω ακούσει και τον Αλέξη Χαρίτση και τον Γιώργο Σταθάκη και τους Υπουργούς Οικονομίας, τον κ. Παπαδημητρίου (δεν έχει προλάβει ο κ. Δραγασάκης ακόμα) να ρωτούν [ενν. την αντιπολίτευση] απ’ αυτές τις δομικές αλλαγές -κι όχι μόνο αυτές που έχω πει, αλλά και εκείνη στην αγορά ενέργειας όπου υπάρχει πλέον πολύ μεγάλη διαφάνεια- ποιες θα πάρουν πίσω αλλά ποτέ δεν παίρνουμε απάντηση. Ας πουν σε εμάς, που λένε ότι είμαστε με τη Βενεζουέλα και αριστεριστές και δεν ξέρουμε για την ανάπτυξη: Είναι καλύτερο ή όχι που γίνονται ηλεκτρονικές συμβάσεις με τον τρόπο που γίνονται και υπάρχει διαφάνεια; Ή μήπως έχουν ένα πιο ευρωπαϊκό σύστημα που δεν μας το λένε και το κρατάνε κρυφό; Αυτά είναι βασικά θέματα  για να συζητήσουμε πώς πάμε μπροστά.

Πάμε τώρα στο ολιστικό αναπτυξιακό σχέδιο που θα παρουσιάσουμε: Τί σημαίνει ολιστικό: Ολιστικό σημαίνει ότι το σύνολο θα πρέπει να είναι παραπάνω από το άθροισμα των μερών. Αυτό σημαίνει ότι ένα σχέδιο είναι ολιστικό. Θα το εξηγήσω νομίζω περισσότερο σε λίγο.

Αυτό το ολιστικό αναπτυξιακό σχέδιο, εμείς θέλουμε να είναι αξιόπιστο απέναντι σε 4 ομάδες κοινού: Θέλουμε να είναι αξιόπιστο στους θεσμούς, θέλουμε να είναι αξιόπιστο στα κράτη-μέλη, θέλουμε να είναι αξιόπιστο στις αγορές, αλλά πρωτίστως θέλουμε να είναι αξιόπιστο στην ελληνική κοινωνία για λόγους που ελπίζω να εξηγήσω σε λίγο.

Ολιστικό τί σημαίνει: Σημαίνει ότι όλοι ξέρουμε ποιες θα είναι οι μεγάλες επενδύσεις και παρεμβάσεις στο μέλλον. Θα είναι στην ενέργεια, θα είναι στην τεχνολογία, θα είναι στα λιμάνια και στους δρόμους. Αλλά πώς δένει αυτό με μια ελληνική οικονομία που έχει μικρομεσαίες επιχειρήσεις και μια οικονομία που έχει ένα μεγάλο αγροτικό τομέα; Μου έχει πει ο Νίκος Παπαδόπουλος ότι πρέπει να πω για τον αγροτικό τομέα τουλάχιστον τρεις φορές μέσα στην ομιλία. Σημειώνετε ότι αυτή είναι η πρώτη.

Πώς συνδέεται αυτό με μια τέτοια οικονομία όπως είναι η δική μας οικονομία που έχει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις; Ένας τρόπος που συνδέεται, είναι ν ‘αλλάξεις το πώς γίνεται η χρηματοδότηση. Γι’ αυτό επί Αλέξη Χαρίτση, ενώ παλιά, 80% των ΕΣΠΑ πήγαινε σε μεγάλα έργα και 20% πήγαινε σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τώρα έχει αντιστραφεί και είναι 20% σε μεγάλα έργα και 80% στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Και ακριβώς επειδή έχουμε αγροτικό τομέα, ξανασκεφτόμαστε και ξανασυζητάμε το θέμα των αγροτικών Συνεταιρισμών, γιατί ξέρουμε παρ’ όλη τη δυσμένεια και την κακή φήμη που είχαν, ότι η Ελλάδα ποτέ δε θα μπορεί ν’ ανταγωνιστεί με μεγάλες εκτάσεις, αλλά χρειάζεται να έχει εξειδικευμένα προϊόντα, άρα χρειάζεται να συνεταιριστούν οι αγρότες και αυτοί που θα κάνουν τη μεταποίηση για να μπορούν τ’ αγαθά μας να έχουν κάποια πρόσβαση στις αγορές.

Άρα δε θέλουμε οποιαδήποτε επένδυση, επένδυση να’ ναι κι ό,τι να’ ναι. Θέλουμε επενδύσεις που θα βοηθήσουν την τοπική οικονομία, που θα μπορεί να δημιουργεί χώρο σε ελληνικούς προμηθευτές να συνδεθούν. Αυτό σημαίνει το σύνολο να είναι παραπάνω από το άθροισμα των μερών: ότι δηλαδή κάνεις μια μεγάλη επένδυση στη Θεσσαλία, στη Μακεδονία, στην Ήπειρο, αλλά συγχρόνως κάνεις αυτή την επένδυση που θα επιτρέψει σε ελληνικές επιχειρήσεις, να συμμετέχουν σ’ αυτή την ανάπτυξη.
Κάνεις επενδύσεις που διασυνδέονται με το εκπαιδευτικό προσωπικό που έχουμε. Γι’ αυτό είναι ένα από τα κατορθώματα αυτής της κυβέρνησης ότι κατάφερε μέσα σε αυτή την κρίση, να αυξήσει το ποσοστό του ΑΕΠ που πηγαίνει στην έρευνα και στην τεχνολογία, σε ποσοστό που δεν υπήρχε ποτέ.

Δηλαδή όταν είχαμε τους ρυθμούς της ανάπτυξης του 2004, το 2005, το 2006, καμία κυβέρνηση δεν είπε ότι χρειαζόμαστε έρευνα και τεχνολογία για να μπορεί να είναι αυτή η ανάπτυξη βιώσιμη. Και συγχρόνως αυτό δεν αφορά μόνο για τους ανθρώπους που έχουν διδακτορικά, που είναι στα Ερευνητικά Κέντρα, που δουλεύουν και συναλλάσσονται με τα επιχειρηματικά πάρκα, όπως υπάρχουν και στη Θεσσαλονίκη, στην Πάτρα.

Πρέπει και το εκπαιδευτικό σύστημα να βοηθήσει σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης. Γι’ αυτό εμένα μ’ αρέσει πάρα πολύ η παρέμβαση που έχει κάνει ο Κώστας Γαβρόγλου ο υπουργός Παιδείας, που λέει ότι για τα παιδιά που φοιτούν στο Επαγγελματικό Λύκειο, να μπορούν να πηγαίνουν για δυο χρόνια στα Πανεπιστήμια και να πάρουν μια πιστοποίηση είτε είναι στη Γαλακτοκομία είτε είναι στην Υφαντουργία είτε είναι στην κτηνοτροφία, για να υπάρχει αυτή η ροή από την εκπαίδευση προς την απασχόληση, που θα επιτρέψει πολλές δραστηριότητες.

Εχω αναφερθεί και παλαιότερα, στην ιστορία του Αισώπου για την αλεπού και το σκαντζόχοιρο. θα θυμάστε ότι ο σκαντζόχοιρος ξέρει μόνο ένα πράγμα, ενώ η αλεπού ξέρει πολλά. Εμείς στην παραγωγή με αυτή τη μορφή που έχουμε, πρέπει να ξέρουμε πολλά πράγματα, να επεκταθούμε σε πολλές δραστηριότητες. Δεν είμαστε η οικονομία που μπορεί να συγκεντροποιηθεί σε ένα ή  δύο προϊόντα.        

Είμαστε μια οικονομία με διαφορετικό χαρακτήρα που πρέπει να βασίζεται σε πολλές δραστηριότητες. Και ολιστικό σχέδιο σημαίνει να λύσεις και το πρόβλημα της χρηματοδότησης. Ξέρουμε όλοι και όλες, ότι έχουμε ένα αρκετά μεγάλο πρόβλημα χρηματοδότησης, γιατί έχουμε 4 συστημικές Τράπεζες οι οποίες έχουν πολλά κόκκινα δάνεια και άρα είναι εξαιρετικά δύσκολο να έχουν πιστωτική επέκταση, να μπορούν δηλαδή να δανείζουν σε νέες επιχειρήσεις, σε νέα projects γιατί αυτό θα γίνει όταν έχουν λύσει το πρόβλημα των κόκκινων δανείων. Και γι' αυτό εμείς έχουμε δώσει πάρα πολύ έμφαση και θα συνεχίζουμε να δίνουμε πολύ μεγάλη έμφαση στο μη συστημικό κομμάτι.

Είναι πολύ σημαντικό θέμα, για παράδειγμα, για μας οι συνεταιριστικές Τράπεζες. Είναι πολύ σημαντικό, γιατί οι συνεταιριστικές Τράπεζες έχουν δύο ιδιότητες: η μία ιδιότητα είναι ότι δανείζουν όχι μόνο προκυκλικά. Τι σημαίνει «προκυκλικά»; Τι κάνουν οι συστημικές Τράπεζες; Όταν είμαστε στο πάνω μέρος του οικονομικού κύκλου, παίρνεις όσα λεφτά θέλεις για ό,τι επιτόκιο θέλεις. Θυμάστε πριν από την κρίση μπορούσες και για διακοπές να πάρεις δάνεια και για αυτοκίνητα να πάρεις και για τα πάντα και ξαφνικά όταν ήρθε η κρίση και βρίσκεσαι στο κάτω μέρος του οικονομικού κύκλου, τότε κλείνει η τάπα.

Ενώ οι συνεταιριστικές Τράπεζες έχουν αυτή την ιδιομορφία ότι μπορούν να δανείσουν αντικυκλικά και αυτό δίνει μια σταθερότητα στην οικονομία και ένας επιχειρηματίας ξέρει ότι θα έχει πρόσβαση σε δάνεια όχι μόνο στις καλές εποχές, αλλά και στις κακές.

Το δεύτερο πλεονέκτημα είναι ότι αυτές οι Τράπεζες έχουν πολύ καλή γνώση της τοπικής κοινωνίας. Δεν είναι τόσο εύκολο για μια μεγάλη Τράπεζα εμπορική να έχει τη γνώση είτε για μικρομεσαίες επιχειρήσεις είτε για τον αγροτικό τομέα την οποία διαθέτει, για παράδειγμα, η Τράπεζα  Ηπείρου, ή η Παγκρήτια στην Κρήτη, και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό.

Πρέπει να πω και μια πολύ καλή κουβέντα για ένα Γερμανό τον Βέρνερ Χόιερ που είναι ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων που έχει βοηθήσει την Ελλάδα και όχι μόνο τη δική μας Κυβέρνηση. Μετά από την κρίση, το 2010, κάνει ακριβώς αυτό το πράγμα.

Λειτούργησε δηλαδή με τη λογική που μόλις σας ανέπτυξα και δάνεισε αντικυκλικά δηλαδή ακριβώς τότε που είχαν πρόβλημα οι Τράπεζες, είχαν μια φοβερή επέκταση τα δάνεια που δόθηκαν στην ελληνική πραγματική οικονομία και αντιθέτως με τη συνηθισμένη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επενδυτικής Τράπεζας, έφερε κόσμο εδώ όχι μόνο για να δώσει δάνεια, αλλά για να τους βοηθήσει να έχουν καλές επενδυτικές ιδέες.

Γιατί ο σύγχρονος καπιταλισμός δεν χωλαίνει μόνο στο πεδίο της χρηματοδότησης (αν υπάρχει δηλ. αρκετή χρηματοδότηση), αλλά  και στο αν υπάρχουν καλά έργα για χρηματοδότηση. Και άρα αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Τι χρειάζεται στη νέα φάση που δεν είχε το παλιό μοντέλο που σας είπα; Χρειάζεται αυτό που λένε οι Βρετανοί –όχι Άγγλοι, γιατί έχω Σκωτσέζα γυναίκα έχει πολύ μεγάλη σημασία αυτή η διαφορά, στην οικογένειά μου δημιουργεί μεγάλα προβλήματα άμα λέω «Άγγλους, Αγγλία»- ότι «για να έχεις ανάπτυξη πρέπει να έχεις αυτό που λένε «thinking capacity».

Τι σημαίνει «thinking capacity»; Είναι η δυνατότητα να σκέφτεσαι συλλογικά, να αντιδράς συλλογικά σε οικονομικά προβλήματα που έρχονται, αλλά και να προβλέπεις προβλήματα που θα έρθουν στο μέλλον. Σε αυτή τη συλλογική αντίληψη πρέπει να συμμετέχει όλη η κοινωνία και θα εξηγήσω λίγο παρακάτω, τι σημαίνει να συμμετέχει σε αυτό το ολιστικό επενδυτικό σχέδιο όλη η οικονομία και να έχει αυτό το «thinking capacity», τη δυνατότητα της συλλογικής αντίδρασης, είτε σε εθνικό, είτε σε περιφερειακό, είτε σε τοπικό επίπεδο.

Μου είχε κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση όταν είχα πάει σε ένα νομό, όταν ήμουν βουλευτής πριν γίνουμε Κυβέρνηση, γνωστό για τα καλά του κρασιά και είχαμε μιλήσει με έναν παραγωγό, ο οποίος είναι πολύ μεγάλο όνομα τα κρασιά του πωλούνται παντού, που μας είπε το εξής: «Με τους άλλους οινοπαραγωγούς στο νομό μας, εγώ δεν ανταγωνίζομαι. Και όταν έχουν πρόβλημα, ίσα - ίσα τους βοηθάω κι εκείνοι πάλι βοηθούν εμένα όταν έχω πρόβλημα. Γιατί; Διότι εγώ δεν ανταγωνίζομαι τον άλλον οινοπαραγωγό στην περιοχή μου, αλλά την περιοχή της Τοσκάνης ή κάποια περιοχή της Γαλλίας, ή κάποια περιοχή που βγαίνει η Ριόχα στην Ισπανία».

Άρα αυτός ο επιχειρηματίας, η δική του παραγωγική βάση, ο ιστός όλων των οινοπαραγωγών σε αυτό το νομό, πρέπει να μπορούν να αντιδρούν και να έχουν ένα σχέδιο που είναι πέρα από τον μεταξύ τους ανταγωνισμό. Δηλαδή εδώ βλέπετε ένα μοντέλο που έχει και ανταγωνισμό, ανταγωνίζεται αυτή η περιοχή την Τοσκάνη, ή το Μπορντό, ή όποια άλλα μεγάλα ονόματα, συγχρόνως με αυτό τον ανταγωνισμό εντός της περιοχής δουλεύει πολύ σημαντικά και το κομμάτι της συνεργασίας.

Δεύτερο παράδειγμα,- είναι ότι για να έχουμε αυτό το «thinking capacity», τη δυνατότητα να αντιδρούμε, χρειάζονται πολλές παραγωγικές δυνάμεις. Στη δική μας σύλληψη υπάρχει ο ιδιωτικός τομέας αλλά υπάρχουν και οι Συνεταιρισμοί, υπάρχει και η κοινωνική οικονομία και υπάρχει ένας νόμος που πέρασε ο Γιώργος Σταθάκης πριν από λίγους μήνες, για τις ενεργειακές κοινότητες. Δηλαδή πρέπει να φτάσουμε σε ένα μοντέλο ανάπτυξης, που έχει ένα πλουραλιστικό σχήμα παραγωγής. Γιατί μερικά προβλήματα μπορεί να τα λύσει ο ιδιωτικός τομέας, μερικά προβλήματα μπορεί να τα λύσει το δημόσιο, μερικά προβλήματα μπορούν να τα λύσουν αυτά τα συνεταιριστικά σχήματα.

Σήμερα που ήρθα στην πόλη σας μίλησα, εκτός από το Δήμαρχο και τον Περιφερειάρχη, με αρκετούς ακόμη φορείς και από τη βιομηχανία και από τους μικρομεσαίους και με το Οικονομικό Επιμελητήριο. Όπως φαντάζεστε είχαν πολλά παράπονα -δηλαδή αν είχα ένα ευρώ για τα παράπονα που ακούω σε ένα χρόνο, θα ήμουν τώρα στο Ακαπούλκο για διακοπές- είχαν όμως και γνώση και ιδέες.

Μου έβαλαν τα προβλήματα της φορολογίας –για την οποία θα μιλήσω σε λίγο- αλλά είχαν και ιδέες για πού χωλαίνει το φορολογικό σύστημα, για το πού είναι ακόμη γραφειοκρατικό το σύστημα των αδειοδοτήσεων των επενδύσεων, παρά την πρόοδο που έχουμε κάνει. Για να έχεις μια σοβαρή στρατηγική ανάπτυξης, αυτούς όλους;; πρέπει να τους φέρεις μαζί.

Αυτό σημαίνει να είναι ολιστική η αναπτυξιακή σου στρατηγική, ότι χρησιμοποιείς όλη τη γνώση που υπάρχει στην οικονομία και στην κοινωνία, που δεν μπορεί να υπάρχει ούτε στο Υπουργείο Οικονομικών, ούτε στο Υπουργείο Οικονομίας, ούτε στο Υπουργείο Ενέργειας, ούτε στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης.
Γιατί αυτή η γνώση είναι διάσπαρτη και πρέπει μια σοβαρή Κυβέρνηση -και όταν λέω «Κυβέρνηση» εννοώ και τον/την Περιφερειάρχη, εννοώ και Δημοτικές Αρχές- να είναι σε θέση να τη χρησιμοποιήσει. Γι' αυτό εμείς κάναμε αυτά τα περιφερειακά αναπτυξιακά Συνέδρια. Γιατί έχουμε πολύ βαθιά την επίγνωση ότι δεν τα ξέρουμε όλα, αλλά συγχρόνως θέλουμε να φτιάξουμε και ένα αναπτυξιακό μοντέλο, που δίνει χώρο στους φορείς.

Γιατί θα μπορούσε αυτό να ήταν τελείως προσχηματικό, αν το αναπτυξιακό σου μοντέλο είναι «κάνω κάποιες ρυθμίσεις και το αφήνω στην αγορά». Γιατί να αναζητήσεις την συμβολή όλων; Είναι οι ιδιώτες, ας κάνουν ό,τι τους φωτίσει ο Θεός. Για να μπορέσουν να έχουν νόημα οι συζητήσεις στα αναπτυξιακά Συνέδρια αλλά, ελπίζω, και σε αυτό που κάνουμε τώρα ελπίζω, πρέπει να έχεις ένα σχέδιο που η γνώση των φορέων των ανθρώπων που ασχολούνται με την παραγωγή να μπορούν να το υλοποιήσουν.

Τελειώνω την παρέμβασή μου για κάτι που είπα στην αρχή. Θυμάστε που σας είπα ότι ένα αναπτυξιακό σχέδιο πρέπει να είναι αξιόπιστο και στην ελληνική κοινωνία, αλλιώς δεν κάνεις τίποτε και πρέπει να είναι αξιόπιστο και στους εργαζόμενους και στα μεσαία στρώματα γενικότερα.

Στο ευρωπαϊκό επίπεδο αυτό είναι που παίζεται αυτή τη στιγμή. Θα ξέρετε ότι ο Μακρόν κέρδισε στις εκλογές με αρκετά σημαντικές ιδέες για το πως μπορεί να βελτιωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωζώνη, ότι έχει μια μεγάλη ατζέντα που είναι και για επενδύσεις σε ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά και να υπάρχει μια δημοσιονομική δυνατότητα στην Ευρώπη να ολοκληρωθεί η τραπεζική Ένωση.

Για εμένα, που είμαι και στο Eurogroup και στο Ecofin σε όλα αυτά έχω υπάρχει ένα κριτήριο: Θα βοηθήσουν το κοινωνικό έλλειμμα που υπάρχει στην Ευρώπη αυτές οι αλλαγές; Γιατί όλοι ξέρουμε ότι και ανάπτυξη μπορεί να έχεις και απασχόληση μπορεί να έχεις, με δουλειές που είναι κακοπληρωμένες, ή θέσεις απασχόλησης που είναι κακοπληρωμένες χωρίς καμία προοπτική βελτίωσης σε πέντε, σε δέκα, σε δεκαπέντε χρόνια.  Και ξέρουμε επίσης ότι οι εργαζόμενοι και οι εργαζόμενες καθώς και πολύ σημαντικό κομμάτι των μεσαίων τάξεων λέει, σε αυτή την περίπτωση ότι «Εμείς που πήραμε το βάρος της κρίσης στην ύφεση, δεν θα δεχτούμε τώρα που έρχεται η ανάπτυξη, πάλι να μείνουμε πάλι πίσω. Να είναι μια ανάπτυξη που μας αφήνει εμάς στη μπάντα».

Και αν θέλετε να ξέρετε γιατί ψηφίζει ο κόσμος τον Σαλβίνι, τη Λέγκα του Βορρά στην Ιταλία ή γιατί ψηφίζει την Λεπέν, ή γιατί ψηφίζει τον Βίλντερς στην Ολλανδία ή τον Τραμπ, είναι ακριβώς γιατί οι κυρίαρχες ελίτ, αυτόν τον κόσμο, τον έχουν αφήσει πίσω. Όχι μόνο τον ταλαιπώρησαν σε ένα μοντέλο πριν από την κρίση, αλλά και στην κρίση υπέφεραν οι ίδιοι και τώρα πάλι δεν είναι καν σίγουροι ότι στην ανάπτυξη αυτή θα κερδίσουν.

Άρα είναι εξαιρετικά σημαντικό να κάνουμε και παρεμβάσεις στο ευρωπαϊκό επίπεδο ακριβώς γι' αυτό το θέμα. Και γι' αυτό και ο Τσίπρας όταν πήγε στην Ειδική Σύνοδο για την κοινωνική συνοχή στο Γκότενμπεργκ μαζί με την Έφη Αχτσιόγλου, έθεσαν το ζήτημα ότι όταν κλείνει το ευρωπαϊκό εξάμηνο που ελέγχουν τις οικονομίες αν πάνε ή δεν πάνε καλά, τα κριτήρια «πάω καλά – δεν πάω καλά», πρέπει να είναι και κοινωνικά κριτήρια, πρέπει να υπάρχουν κριτήρια για το τι έχεις κάνει στην απασχόληση, τι έχεις κάνει στην ποιότητα των θέσεων εργασίας, τι έχεις κάνει στη μείωση της φτώχειας του κοινωνικού αποκλεισμού ή της ανισότητας. Δεν μπορεί να έχεις μια Ευρώπη που συνεχώς να λέει για την ισότητα, για το ότι είμαστε όλοι μαζί και την ίδια στιγμή τα κοινωνικά κριτήρια να απουσιάζουν  και να είναι το μόνο κριτήριο να είναι το δημοσιονομικό.

Και για την Ελλάδα υπάρχει ένα πολύ βρώμικο μυστικό: το 1974 στην Ελλάδα ήμασταν από τις χώρες με τη μεγαλύτερη φτώχεια και τη μεγαλύτερη ανισότητα στην Ευρώπη. Και ξέρετε ποιο είναι το βρώμικο μυστικό; Ότι το 2008 δηλαδή στο τέλος της μεταπολίτευσης πριν από την κρίση, το ίδιο ίσχυε. Πάλι ήμασταν στην Ευρωζώνη και στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 29 (των 28 θα συνηθίζουμε να λέμε τώρα) που είχε από τις μεγαλύτερες ανισότητες και φτώχεια.

Άρα το κοινωνικό ζήτημα και πώς το μοντέλο ανάπτυξης αντιδρά σε αυτό, είναι κυρίαρχο για οποιοδήποτε μοντέλο διεκδικεί να είναι αξιόπιστο. Και γι' αυτό συζητάμε στο αναπτυξιακό μας σχέδιο ότι θα επιστρέψουν οι συλλογικές συμβάσεις, γι' αυτό μελετάμε πώς μπορεί να επιστρέψει η αύξηση του κατώτατου μισθού και πώς μπορούμε να δώσουμε και δύναμη στους εργαζόμενους να διεκδικήσουν κάτι καλύτερο στο μέλλον.

Όταν η Έφη Αχτσιόγλου έφερε εντός του Μνημονίου το νομοσχέδιο για την απλήρωτη και την αδήλωτη εργασία, αυτό ακριβώς έκανε. Όταν θα επιστρέψουν οι συλλογικές συμβάσεις ακριβώς αυτό θα γίνει.

Θέλουμε δηλαδή ένα μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης που είναι βιώσιμο, αλλά μέσα στην ερμηνεία της βιωσιμότητας εμείς βάζουμε την κοινωνική βιωσιμότητα.

Και λίγα λόγια για τη μεσαία τάξη που έχει γίνει πολύ συζήτηση, έχω τοποθετηθεί κι εγώ και στη Βουλή και σε συνεντεύξεις σε ΜΜΕ. Ξέρουμε ότι έχουμε δημιουργήσει πρόβλημα σε μεγάλα στρώματα των μεσαίων τάξεων, όχι σε όλα, αλλά σε αρκετά και σε σημαντικά τμήματα.

Αναγνωρίζουμε ότι αυτό το κάναμε για δυο λόγους: όχι σκόπιμα όπως μας λένε οι αντίπαλοι, αλλά γιατί είχαμε ως απόλυτη προτεραιότητα, ως κυβέρνηση της Αριστεράς την ανθρωπιστική κρίση. Συγχρόνως μας πήρε καιρό να αλλάξουμε ένα σύστημα στην Ελλάδα, που μέχρι το 2008 οι πλούσιοι πλήρωναν φόρους σχεδόν σε εθελοντική βάση. Άρα για να αντιμετωπίσουμε την φοροδιαφυγή, χρειαζόταν πάρα πολλή δουλειά –και για να κάνουμε και την αυτοκριτική μας και περισσότερη δουλειά από ό,τι νομίζαμε ότι χρειαζόταν. Γιατί ήμασταν και άπειροι από κυβερνητικές υποχρεώσεις και δεν ξέραμε πόσο θα μας έπαιρνε να το κάνουμε. Αυτό είναι το κακό νέο.

Το καλό νέο υπάρχει ακριβώς γιατί έχουμε συμμαζέψει τα οικονομικά Ακριβώς επειδή οι θεσμοί έχουν κάνει συστηματικά λάθη στην απόδοση των μέτρων εξ ου και η υπερκάλυψη των στόχων των πλεονασμάτων, έχουμε ένα δημοσιονομικό χώρο στο μεσοπρόθεσμο για μειώσεις 3,5 δις που θα πάνε βασικά στα μεσαία στρώματα.
Αυτό που ζητάω εγώ από εσάς και το ζήτησα και από το Σύνδεσμο των Βιομηχάνων και από το Οικονομικό Επιμελητήριο και από τους αντιπροσώπους των μικρομεσαίων, είναι να μας πουν κι εκείνοι από την δική τους πλευρά τις προτεραιότητες. Γιατί μπορεί να έχεις ένα φάκελο 3,5 δις αλλά που πρέπει να πάνε αυτά, πρέπει να είναι κάτι στοχευμένο και μπορεί να μην έχουμε εμείς την τέλεια γνώση ποια είναι τα κλειδιά αυτά που χρειάζονται για να αντιμετωπίσουμε ή τουλάχιστον με μια κάποια προτεραιότητα.

Αλλά θέλω να σας πω και κάτι άλλο. Η δική μας η σχέση με τα μεσαία στρώματα, δεν θα είναι μόνο μέσα από τη μείωση της φορολογίας. Εμείς καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει πρόβλημα αναδιάρθρωσης του φορολογικού συστήματος που θα είναι μια δουλειά που δεν θα τελειώνει ποτέ. Συνεχώς θα το εξετάζουμε ώστε να είναι βέλτιστο, αλλά ζητάμε και μια άλλη σχέση με τα μεσαία στρώματα.

Γιατί ένας ή μία που προέρχεται από τα μεσαία στρώματα μπορεί να είναι και γονέας και να ζητά θέλει καλό σχολείο, μπορεί ο ίδιος να είναι άρρωστος και να θέλει καλά Νοσοκομεία, να θέλει να έχει επενδυτικά κεφάλαια  για να δουλεύει η επιχείρηση. Άρα είναι μεγάλη παγίδα αυτό που λέει η Νέα Δημοκρατία ότι δηλαδή σχεδόν σαν πανάκεια μειώνω τη φορολογία και τελειώνουν τα πράγματα. Δεν είναι έτσι.

Μια κοινωνία δεν μπορεί να δουλέψει αν δεν έχει μια καλά διαρθρωμένη…(σσ:δεν ακούγεται καλά) καμία αντίρρηση, αλλά και αρκετούς φόρους για να υπάρχουν τα δημόσια αγαθά, που όλοι τα χρειαζόμαστε. Και αυτή είναι μια διαφοροποίηση (από την αντιπολίτευση) για την οποία θα καλέσουμε τον κόσμο να αποφανθεί και στις εκλογές, ότι δηλαδή εμείς θέλουμε να κάνουμε σε συγκεκριμένα στρώματα μειώσεις φόρων, αλλά δεν εξαντλείται εκεί η πολιτική μας. Είναι αυτό που είπα για τα ΕΣΠΑ για τους μικρομεσαίους, όταν αλλάζεις τη χρηματοδότηση από τα μεγάλα έργα στους μικρομεσαίους αυτό είναι μια άλλη σχέση με τους μικρομεσαίους, όπως κι όταν αντιμετωπίζεις το πελατειακό κράτος. Γιατί οι μικρομεσαίοι πάντα είχαν λιγότερο δόντι από ό,τι είχαν οι μεγάλοι σε ένα πελατειακό σύστημα. Λογικό δεν είναι; Γι' αυτό τους λέμε «μικρομεσαίους» και που έχουν οκτώ και δέκα εργαζόμενους δεν ήταν δυνατό να έχουν την πρόσβαση στην εξουσία που είχαν κάτι μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες ή εταιρείες τραπεζικές και τα λοιπά.

Κυρίες και κύριοι αυτό είναι που θέλουμε να κάνουμε, και που δεν αρχίζουμε από το μηδέν. Σας είπα αρκετά παραδείγματα από αυτά που έχουμε κάνει και για να θωρακίσουμε τη δημόσια σφαίρα. Διότι για εμας το μεγάλο πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι αυτό που λέει ούτε ο Βενιζέλος, ούτε ο Σαμαράς: ο δημόσιος τομέας. Το μεγάλο πρόβλημα στην Ελλάδα είναι ότι δεν κρατήσαμε το δημόσιο τομέα αρκετά δημόσιο. Το μεγάλο πρόβλημα ήταν ότι ο ιδιωτικός τομέας είχε εισχωρήσει στο δημόσιο τομέα και εξυπηρετούσε ιδιωτικά συμφέροντα και όχι τα συμφέροντα του Δήμου με την πλατιά έννοια της αρχαίας Ελλάδας.

Είμαστε μια Κυβέρνηση που έχουμε πλήρη επίγνωση για τα προβλήματα που υπάρχουν αλλά και ότι καλυτερεύουν τα πράγματα και ότι αρχίζουν και αυξάνονται οι επενδύσεις και η ανάπτυξη και η μεταποίηση και οι εξαγωγές.

Δεν σημαίνει ότι δεν ξέρουμε πόσο δύσκολο είναι για πάρα πολύ κόσμο αυτή τη στιγμή και πόσα πράγματα μπορούν να γίνουν. Έχουμε και πλήρη επίγνωση και για τις αδυναμίες μας και τα λάθη μας, έχουμε και πλήρη επίγνωση αυτού που σας είπα λίγο πριν ότι δεν τα ξέρουμε όλα, ότι δημιουργούμε ένα σχέδιο για την ανάπτυξη που μπορεί να ενσωματώσει ανθρώπους σαν αυτούς που μίλησα σήμερα, ακριβώς γιατί το αναπτυξιακό μας σχέδιο δίνει χώρο γι' αυτούς.

Και λάθη έχουμε κάνει και προβλήματα έχουμε, αλλά το βασικό για εμένα και για την Κυβέρνησή μας είναι να είμαστε αξιόπιστοι σε ανθρώπους σαν εσάς. Αν μπορούμε να είμαστε αξιόπιστοι σε εσάς, νομίζω μπορούμε μαζί να αλλάξουμε την Ελλάδα. Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.